Een pensioen heeft een werknemer in de regel niet voor het uitkiezen. Zijn afgedragen pensioen-gelden worden ondergebracht bij bedrijfspensioenfondsen (voor bedrijfstak- b.v. Metaal) ondernemingspensioenfondsen (voor onderneming bijv. Philips) en pensioenen gesloten bij levensverzekeraars. Dit laatste komt veel voor bij kleine ondernemingen die zich niet kunnen aansluiten bij een bedrijfspensioenfonds. De Pensioen-en Spaarfondsen Wet (PSW) beschermt de pensioenaanspraken van werknemers. Daarnaast zijn er nog Pensioen Eigen beheer (voor groot aandeelhouders) en de fiscale oudedagsreserve (voor ondernemers).

Er wordt gewerkt naar een algemeen erkend niveau van 70% van het laatst verdiende inkomen. Bij een arbeidsperiode van 40 jaar, betekent dit dat er jaarlijks 1,75% dient te worden opgebouwd. In deze 70% zit ook de AOW uitkering. Deze premie wordt betaald via de inkomstenbelasting. Over dit gedeelte wordt derhalve geen pensioenpremie berekend. Een werknemer dient zich goed op de hoogte te stellen en te houden van zijn pensioen.

Er zijn vele manieren om voor je pensioen te sparen. Wie vanuit het werk pensioen opbouwt valt in een pensioenregeling. De pensioenregelingen vanuit het werk zijn in twee categorieën op te splitsen: de uitkeringsovereenkomst en de premieovereenkomst. Het is voor jouw als werknemer zijnde belangrijk om te weten binnen welke regeling je valt.

Afhankelijk van je carrièreverloop kan de ene regeling namelijk vele malen gunstiger uitpakken dan de andere. Er zijn drie verschillende uitkeringsovereenkomsten die wij kort en bondig zullen behandelen.

1. De eindloonregeling
Met een eindloonregeling bouw je ieder jaar een stukje ouderdomspensioen op. De eindloonregeling wordt ook wel final-pay of eindsalarissysteem genoemd. Het opbouwpercentage bedraagt over het algemeen 1,75 procent per jaar. Kenmerkend voor de eindloonregeling is dat er uit wordt gegaan van het laatst verdiende loon. Word je salaris verhoogd? Dan word je opgebouwde pensioen opgetrokken naar het niveau van de nieuwe pensioengrondslag. De eindloonregeling is dus met name gunstig voor mensen die steeds meer gaan verdienen.

Het tegenovergestelde geldt natuurlijk ook. De eindloonregeling kent ook een aantal nadelen. Ga je op het einde van je loopbaan minder verdienen, dan is de regeling juist erg ongunstig. Daarnaast wordt er bij deze regeling puur naar je salaris gekeken. Bonussen en provisies die je ontvangt worden dus niet meegeteld.

2. De middelloonregeling
Net als bij de eindloonregeling bouw je met een middelloonregeling ook ieder jaar een gedeelte van je ouderdomspensioen op. Het grote verschil tussen de bovengenoemde regelingen is dat bij een middelloonregeling niet wordt gekeken naar het laatste verdiende salaris, maar naar het gemiddelde loon tijdens je carrière. Over het algemeen worden middelloonregelingen geïndexeerd. Het pensioen dat is opgebouwd groeit mee met de loonstijging van de bedrijfstak. Dit heet een welvaartsvast pensioen. Een pensioen dat meegroeit met de prijsinflatie wordt toeslagverlening genoemd.

Let op: indexering van een pensioen is echter bijna altijd voorwaardelijk. Er moeten immers voldoende middelen zijn om de indexering te kunnen bekostigen.

3. De beschikbare premieregeling
Bij beschikbare premieregelingen belooft je werkgever je geen pensioenuitkering, maar hij geeft je uitsluitend een pensioenpremie. Deze premie kan je gehele carrière gelijk blijven of met je leeftijd meegroeien. De premie wordt gedeeltelijk in een spaar of beleggingsdepot gestort. Het gedeelte dat niet in een depot wordt gestopt wordt gebruikt om de risico’s van arbeidsongeschiktheid en overlijden te dekken. Zo kan het nabestaandenpensioen of arbeidsongeschiktheiduitkering gefinancierd worden. Tevens gaan de kosten van de verzekeraars nog van de premies af. Bij een beschikbare premieregeling is de pensioenhoogte minder zeker dan bij een middelloon of eindloonregeling.

Combinatieregelingen
Tot slot zijn er nog combinatieregelingen. Een combinatieregeling is, zoals de naam al doet vermoeden, een combinatie tussen twee of meer regelingen. Tot een bepaald salarisniveau wordt pensioen opgebouwd volgens een eindloon- of middelloonregeling. Daarboven geldt een beschikbare premieregeling. Daarnaast zijn er nog combinatieregelingen waarin de hele pensioengrondslag deels wordt opgebouwd volgens een eindloon- of middelloonregeling en een gedeelte via een beschikbare premieregeling.

Nederlanders hebben niet genoeg kennis over hun pensioen. Daardoor laten ze jaarlijks massaal duizenden euro's aan belastingvoordeel liggen. Vier op de vijf mensen weet namelijk niet hoe ze fiscaal vriendelijk hun pensioengat kunnen dichten. Dat blijkt uit onderzoek van levensverzekeraar Zwitserleven en TNS NIPO.

Wie te weinig pensioen opbouwt mag jaarlijks een bedrag hiervoor opzij zetten. Zo mogen de premies van een lijfrentepolis afgetrokken worden van de belasting. Ruim tachtig procent van de Nederlanders weet niet hoe ze dat premiebedrag - de jaarruimte - voor de belastingaangifte moeten berekenen. Daarom wordt deze aftrekpost door een overgroot deel van de Nederlanders niet benut, zo blijkt nu uit het onderzoek. "De Nederlandse belastingbetaler laat massaal fiscale kansen liggen voor een goede oudedagsvoorziening", constateert de levensverzekeraar.

Probleem
Veel Nederlanders - circa tachtig procent - hebben te maken met een pensioengat. Dat wil zeggen dat de oudedagsvoorziening minder dan zeventig procent van het laatst verdiende inkomen bedraagt. Zij kunnen een aftrekpost voor de reparatie van hun pensioengat daarom heel goed gebruiken. Op jaarbasis kan het in sommige gevallen om duizenden euro's belastingaftrek gaan. Omdat het inkomen en de pensioenopbouw per jaar kunnen verschillen, moet de jaarruimte ieder jaar opnieuw berekend worden. Bijvoorbeeld met het rekenprogramma van de Belastingdienst. Dat blijkt een zodanig probleem dat slechts klein aantal Nederlanders (42 procent) echt actie onderneemt om de aftrekpost daadwerkelijk te benutten.

Rolf van Woerkom, directielid van Zwitserleven, maakt zich zorgen over de uitkomst van het onderzoek. "Deze resultaten bevestigen wederom de gebrekkige kennis van Nederlanders als het gaan om hun financiële situatie en pensioen". Van Woerkom zou graag zien dat er actie ondernomen wordt en dat er betere voorlichting komt. "Er moet dringend iets gebeuren", zegt hij. "Hier ligt een verantwoordelijkheid voor de overheid, financiële dienstverleners en maatschappelijke organisaties".

Hulp
Een klein aantal verzekerden (14 procent) waagt zich zelf aan de berekening van de jaarruimte, maar het overgrote deel roept hulp in. Zo worden bijvoorbeeld vrienden of kennissen ingeschakeld. 26 Procent roept de hulp van een belastingadviseur in en achttien procent maakt gebruik van het rekenprogramma van de Belastingdienst.

Nederlanders weten zeer weinig van het nabestaandenpensioen af. Daardoor kunnen er volgens de Stichting Pensioenkijker schrijnende situaties ontstaan. Weduwen en weduwnaars blijven soms achter met een inkomen dat te laag is om van rond te komen.

Weet jij waar je partner en eventuele kinderen van moeten leven als je komt te overlijden? Uit onderzoek van de Stichting Pensioenkijker blijkt dat nog geen 1 op de 5 Nederlanders op deze vraag een goed antwoord weet te geven. Terwijl de consequenties bij het overlijden van één van de partners groot kunnen zijn. Zeker in huishoudens met een traditionele rolverdeling waar één partner de kost verdient. De achterblijver kan dan te maken krijgen met een flinke terugval in het inkomen.

Hoe geregeld?
De overheid zorgt in sommige gevallen voor een uitkering uit de Algemene nabestaandenwet. Echter, de kans dat je daar recht op hebt is klein door diverse voorwaarden. Zo moet je geboren zijn voor 1950, een kind onder de 18 jaar hebben of arbeidsongeschikt zijn. Werknemers kunnen vaak in hun pensioenregeling een nabestaandenpensioen voor hun partner en kinderen opbouwen. Daarnaast kun je zelf een voorziening treffen door bijvoorbeeld een nabestaandenlijfrente of een levensverzekering af te sluiten.

Andere baan
Ook het wisselen van werk heeft gevolgen voor het nabestaandenpensioen. Veel pensioenregelingen werken namelijk niet met een opbouw van het nabestaandenpensioen, maar met een risicoverzekering waarvoor je premie betaalt. Er wordt in dat geval geen reserve gevormd. Wanneer de premiebetaling stopt, bijvoorbeeld bij ontslag of op de pensioendatum, is er dus geen aanspraak op een nabestaandenpensioen. Dat kan tot schrijnende situaties leiden. Slechts dertig procent van de Nederlanders is zich hiervan bewust.

Overzicht
Of je nu een nabestaandenpensioen opbouwt en onder welke voorwaarden, kun je nagaan in het pensioenoverzicht van je pensioenuitvoerder. Vanaf 2007 wordt dat gemakkelijker. Dan krijgt iedereen die een pensioen opbouwt jaarlijks een uniform pensioenoverzicht toegestuurd.

Tip 1: Denk na over de toekomst
Het is niet altijd makkelijk om te bepalen hoe u toekomst eruit ziet en wat u zou willen. Maar hoe beter u dit voor zich heeft, des te makkelijker kunt u uw pensioen daarop afstemmen. Wilt u eerder stoppen met werken of juist langer doorwerken? En als u gestopt bent, wat zijn uw plannen dan? Wilt u grote reizen maken waaraan een prijskaartje hangt? Of gaat u kleiner wonen bijvoorbeeld als uw kinderen het huis uit zijn?

Tip2: Begin vroeg met uw pensioen
Veel mensen denken pas op latere leeftijd na over hun pensioen. Wie echter dan nog een goede aanvulling wil opbouwen, moet rekening houden met hoge premies. De aanvulling moet namelijk in een beperkt aantal jaren worden opgebouwd en het geld heeft weinig tijd om aan te groeien. Begin dus tijdig met de opbouw van uw pensioen.

Tip 3: Bepaal uw pensioengat
Na uw 65ste betaalt u minder belasting. Daarom hebt u ook minder (bruto) inkomen nodig om uiteindelijk hetzelfde bedrag over te houden. Vaak wordt bij een pensioenberekening uitgegaan van een situatie waarin u nog (bruto) 70% van uw laatst verdiende loon ontvangt. Naast uw AOW, moet die 70% komen uit de opbrengst van de bij uw werkgevers opgebouwde pensioenrechten. Deze rechten zijn echter niet altijd voldoende om de 70% vol te maken. Veel Nederlanders hebben dan ook een zogenoemd pensioengat. Een pensioengat kan vele oorzaken hebben. Het wisselen van baan, of een periode waarin u parttime heeft gewerkt zijn daarvan voorbeelden. Het is goed dus uw pensioengat te bepalen. Vraag er naar bij een deskundig adviseur.

Tip 4: Benut fiscale mogelijkheden: jaar- en inhaalruimte
Hoewel de mogelijkheden tot aftrek van levensverzekeringen in de loop der jaren flink zijn beperkt, zijn er nog steeds aftrekmogelijkheden. Zo is er de jaarruimte. Dit is het bedrag dat u bij een aantoonbaar pensioentekort in een bepaald jaar mag aftrekken. Ook een pensioentekort dat in het verleden is ontstaan, kan worden gecompenseerd. Hiervoor bestaat de inhaalruimte die u kunt gebruiken om in een aftrekbare pensioenverzekering te storten.

Tip 5: Neem uw pensioen mee
Als u van baan verandert is het vaak aantrekkelijk om uw pensioen mee te nemen en in te brengen bij de regeling van uw nieuwe werkgever. Uw opgebouwde deel kan dan mee blijven groeien en aan inflatie worden aangepast. De betrokken pensioeninstanties zijn verplicht daaraan mee te werken.

Tip 6: Houd rekening met 'verborgen' inkomsten
Als u veel overwerkt, een bijbaantje heeft of over een leaseauto beschikt heeft u nu wel inkomsten, maar u bouwt daar geen pensioen over op. Als dit soort inkomsten - of in het geval van de leaseauto voordelen - wegvallen, krijgt u te maken met een grotere daling in inkomsten dan misschien wenselijk (of bij de leaseauto een kostenstijging). Houdt bij uw pensioenopbouw dus ook met dit soort 'verborgen' inkomsten rekening. Deze extra inkomsten zorgen er overigens wel voor dat u ook extra pensioenkosten mag aftrekken in het kader van de jaar- en inhaalruimte.

Tip 7: Tweeverdieners: extra alert
Bij de pensioenopbouw wordt rekening gehouden met de AOW die u later ontvangt. Als u beide verdient, wordt er bij beide partners rekening gehouden met de volledige AOW uitkering, zowel die aan uzelf als die van uw partner. Uw AOW wordt als het ware dubbel geteld, terwijl u deze beide maar één keer ontvangt. Daarmee ontstaat een gat in uw pensioen. Wees als tweeverdieners hier alert op.

Tip 8: Uw huis als pensioen
De maandelijkse lasten van uw hypotheek kunnen een aanzienlijk deel van uw budget opslokken. Als u na uw pensionering de hypotheek op uw huis grotendeels heeft afgelost, scheelt dat flink in uw vaste lasten en houdt u meer geld over. Ook kunt u de waarde van uw eigen huis benutten. Als u kleiner of gehuurd gaat wonen, krijgt u een flinke som geld in handen. Dat geld kunt u voor uw pensioen aanwenden. Houdt er wel rekening mee dat u ook nog steeds de maandlasten voor uw nieuwe woning moet kunnen blijven opbrengen.

Tip 9: Speur naar verborgen pensioen
Een pensioen wordt niet altijd vanzelf uitgekeerd. Soms moet u dit aangeven bij de betrokken pensioeninstantie. Het is daarom goed om overzicht te bewaren over de instanties waar u pensioen heeft opgebouwd en dit alsnog te inventariseren als u dit niet meer direct weet. Als uw gescheiden bent, heeft u - als daar geen andere afspraken over zijn gemaakt - ook recht op de helft van het pensioen van uw ex partner.

Tip 10: Wees kritisch
Als u een aanvulling op uw pensioen wilt opbouwen, wees dan kritisch. Vergelijk het aanbod van meerdere aanbieders. Premies kunnen flink verschillen evenals de voorwaarden. Wat gebeurt er bijvoorbeeld als u voor het bereiken van uw pensioen overlijdt en hoeveel krijgen nabestaanden dan nog uitgekeerd? En let op. Is het pensioengat dat u krijgt voorgerekend wel een écht gat. Of kunt u met uw opgebouwde pensioen best uit de voeten, omdat maandlasten tegen die tijd misschien ook wel dalen en u best met minder inkomen toe kunt.